756 еллык мирас: Малтабар - Тукай районының иң борынгы ноктасы

1976 елда Тукай районын төзү турындагы указга кул куйганда, Малтабар авылы бу җирдә җиде гасырдан артык басып торган инде. Архив мәгълүматларына һәм «Татар энциклопедиясе»нә таянып, авылга 1270 елда нигез салынган дип әйтергә була. 2026 елда Малтабар үзенең 756 еллыгын бәйрәм итә.

Авылның Малтабар исемле булуы, үзе үк “кычкырып” тора. Борынгы төрки телдән тәрҗемә иткәндә, ул «мал (байлык) таба торган урын» дигәнне аңлата. Беренче күчеп килүчеләр өчен Игәт елгасы буендагы сусыл болыннар чынлап та хәзинәгә тиң булган. Минзәлә өязенең рәсми документларында авыл Кривошеина исеме белән дә искә алына.

Малтабар тарихы төбәкнең мөһим вакыйгалары белән тыгыз бәйләнгән. 1773–1775 еллардагы Крестьяннар кузгалышы чорында җирле халык Е.И.Пугачев ягында актив катнаша.

XIX гасыр урталарына авыл алга киткән, зур үсешкә ирешкән эре үзәккә әверелә. 1870 елгы мәгълүматлар буенча, биредә 115 хуҗалык исәпләнгән. Ул чорда авылның мәчете була, мәдрәсәсендә авыл халкы белем ала. Башкорт-вотчинниклар, дәүләт крестьяннары һәм типтәрләр бергә тату яшәгән. Халыкның төп шөгыле булып игенчелек, терлекчелек саналган. Ул гына да түгел, малтабарныкылар үреп чана ясаулары белән тирә-якта дан казанган булган.

Гасырлар дәвамында Малтабар төбәкнең административ картасында мөһим урынны алып тора. 1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязенең Җидепулат (Семиостров) волостена керә. Ул вакытларда бу көчле хуҗалыклар һәм мөһим сәүдә юллары төбәге була.

Үсешнең яңа этабы 1930 елда «1 Май» колхозы оешу белән башлана. Соңрак, 1953 елда, хуҗалык «Искра» колхозы составына керә. 2006 елдан — «Вильданов» крестьян-фермер хуҗалыгында.

Бүгенге көндә дә Малтабар үз традицияләрен саклый. Яңа мәчет авылның рухи үзәге булып тора. Заманча инфраструктура, шул исәптән фельдшер-акушерлык пункты, җиде гасырлык тарихы булган авылга XXI гасырда да үзенең киләчәгенә ышаныч белән карарга мөмкинлек бирә.

Тукай районының 50 еллыгы — бу безнең тирән тамырларыбызны барлап, үткәннәрне хөрмәт белән искә алу өчен олы бер мөмкинлек. Малтабар авылы — туган ягыбыз тарихының киңлеген һәм тирәнлеген раслаучы җанлы дәлил, буыннар бәйләнешен саклап килгән кадерле мирас.

Фото: «ЭтоМесто» сервисы, 1911-1912 елгы Минзәлә өязе картасы.