Шәфкатьлелек эшелоны: тирән тылдан 300 тонна җылылык

Фронт сызыгыннан сигнал

Безнең автомобиль шлагбаум янында салмак кына туктый. Чик буе контроле, документларны тикшерү. Менә без Донецк Халык Республикасы территориясендә. Нәкъ менә шул секундта машина салонында шомлы, үзенә бер төрле авыр тынлык урнаша. Сөйләшүләр үзеннән үзе өзелә. Һәрберебез кайда икәнебезне ачыктан-ачык аңлый.

Тәрәзә артында бөтенләй башка манзаралар күренеп кала: хәрби йөк машиналары колонналары, камуфляж кигән егетләрнең җитди йөзләре, тигез итеп яңадан җәелгән асфальт — Россиянең бу яңа артерияләрне ничек төзекләндерүенең парадоксаль күрсәткече. Ләкин монда һәрвакыт алай булмаган. Китеп барышлый торак йортлар күзгә чалына — аларның күбесендә Россия флаглары горур җилферди, ә менә алар белән янәшәдә, коточкыч җимерелүләр аркасында инде күптән беркем дә яшәми торган биналар каралып утыра. Юл буендагы урман полосалары аеруча күзгә ташлана: яшеллек арасында снарядлардан көйгән-янган агачлар — алар монда барган аяусыз сугышларның телсез шаһитлары.

Безнең җирлек өчен бу инде исәп буенча 48нче эшелон. Гади авыл халкы күрсәткән ярдәмнең масштабы һәрвакыт яңа рекордлар куя. Бу тыныч, ләкин өзлексез эшчәнлек дәвамында җибәрелгән гуманитар йөкләрнең гомуми авырлыгы 300 тоннадан артып китте. Азык-төлек, маскировка челтәрләре, югары төгәллекле техника, балалардан килгән хатлар — бу тонналарда «просто әйберләр» генә түгел, анда туган йорт җылылыгы салынган.

Безнең район башлыгы Камил Нәҗмиев өчен бу сәяхәт инде сигезенчесе. Маршрут автоматлашуга кадәр өйрәнелергә тиеш кебек тоелса да, бу очракта гадәти әйбер булмый. Һәрбер бару — зур җаваплылык. Һәм, әйтергә кирәк, аңлы рәвештә хәвефле юлны кабул итү күңелдәге шом, куркуны җиңү исәбенә башкарыла. Бу юлы, безнең бәхеткә — алып киленгән йөкне тапшыру мизгелен күзләребез белән күрергә һәм теркәргә насыйп булды. Гәрчә соңгы мизгелгә кадәр барысы да кыл өстендә торса да. Безне билгеләнгән ноктада көтүләрен белә идек, ләкин соңгы мизгелдә планнар кискен үзгәрде.

— «Прилет» булды, — дип кыска һәм гадәти рәвештә кисеп әйтте озата баручыбыз.

Бернинди паникасыз, ләкин катгый рәвештә әйтелгән бу фраза безне тиз арада чынбарлыкка кайтарды. Монда һич тә ялгышырга ярамый. Безнең озатучыбыз, үтәчәк юлыбызның һәр метрын тикшереп, сугышчылар белән хәрәкәтне координацияләп, кабат рациягә үрелә. Дөньякүләм куркыныч шартларда ул безнең җиңел автомобиль генә түгел, ә арттан килүче күптонналы гуманитар эшелонны да координацияли.

Махсус билгеләнештәге рейс

Кайдадыр янәшәдә безнең миссиянең төп транспорты — зур фура бара. Аның кузовында алгы сызыкта бик нык көтелгән техника: УАЗ, пассажирлар өчен ПАЗ автобусы, җиңел машина, мотоцикл һәм башка бик күп кирәкле әйберләр. Мондый габаритлардагы йөкне алып бару — зур җаваплылык. Йөк машинасы йөртүчесе өчен юл безнекенә караганда күпкә озаграк дәвам итә. Шуңа да, ул барысын да вакытында илтеп җиткерү өчен Бөек Җиңү көненнән соң ук юлга чыкты. Фура руле артында — Яр Чаллыдан Вадим Ямщиков. Күзләрендә абсолют тынычлык һәм игътибарлылык укыла торган якты йөзле, игелекле егет.

«Беренче тапкыр 2023 елда бардым, — дип искә ала Вадим. — Болар барысы да минем өчен көтелмәгәндә килеп чыкса да, мин гуманитар йөкне алып барырга шунда ук әзер идем. Шуннан соң инде даими рәвештә гуманитар йөк ташый башладым. Дөресен әйтергә кирәк, ничә тапкыр баруымны әйтә алмыйм, исәбен дә белмим. Район белән хезмәттәшлек бик уңайлы булды, сәфәрләр турында мине алдан кисәтәләр».

Вадим соңгы елларда вәзгыятьнең ничек үзгәрүен билгеләп үтә. 

«Беренче тапкыр барганда юл бик аяныч хәлдә, урыны-урыны белән бөтенләй җимерелгән иде. Хәзер һәркайда яңа юллар күрәсең, бөтен авылларга да яхшы юллар салдылар. Юлда, Аллаһка шөкер, гадәттән тыш хәлләр булмады. Барысы да төгәл һәм оешкан төстә, озата бару хезмәте  һәрвакыт яхшы куелган».

Гадәттә Вадимның маршруты җентекләп эшләнгән була. Ләкин, бу юлы элеккеге, күнегелгән бушату ноктасы гамәлдән чыгарылу сәбәпле, фураны хәрәкәт барышында ук яңа дислокация урынына юнәлтергә туры килде. Һәм монда бөтен колоннаны алып баручы озатучыбыз төп рольне уйнады. Аның бөтен эшне тиз башкаруы, графикны оператив рәвештә үзгәртүе һәм хәрбиләр белән даими элемтәдә торуы аркасында, катлаулы маршрутны турыдан-туры, юлда барганда үзгәртергә мөмкин булды. 

Очрашу урыны

Менә без тиешле урында, билгеләнгән ноктада. Зур йөк машинасы тиз генә сайланган яңа ноктада туктый һәм аның тирәсендә шунда ук эш башлана. Машиналарның моторларын сүндерү тавышы, бортларның ачылуы ишетелә. Бу мизгелдә җиңел автомобильдә булган барыбыз да эчтән генә җиңел сулап куя — барып җиттек, өлгердек. Ләкин безнең озатучыбыз ял итәргә рөхсәт итми. Ул рацияне кулыннан ычкындырмыйча, игътибар белән тирә-якны ныклап күзәтә. Аның йөзе бик тә җитди — югары дәрәҗәдәге игътибарлы. Фронт буе зонасында куркынычсыз урыннар булмый, һәм ул моны башкалардан яхшырак белә. Мондый тимердәй чыдамлык һәм абсолют дәрәҗәдә салкын акыл белән карар кабул итә белү гади генә аңлатыла — аның өчен бу юллар күптән таныш. Сәфәр дәвамында безнең янәшәдә -  машинада, бу якларда яшәү һәм үлем, гомер бәясен үз күзләре белән күргән кеше утырып барды. 

Таныш булыгыз: Алмаз Нургалиев — Новотроицкое авыл җирлегеннән район Советы депутаты. Бу миссия нәкъ менә аның җитәкчелегендә тормышка ашырылды. Аның бу өлкәдә зур тәҗрибәсе бар — иңнәрендә МХО зонасында хәрби бурычларны чынлыкта үтәү тарихы, ә алда — зур җәмәгать эше. МХОдан кайтканнан соң ук, ул Тукай районы башлыгы Камил Нәҗмиев белән очрашып, иң мөһим сораулар буенча фикер алышкан иде. Безнең хәрбиләргә ярдәмне ничек тагын да нәтиҗәлерәк итәргә? Бу системалы эшне Нургалиев башлап җибәрде дияргә була. 

Машинадан Тукай районы башлыгы Камил Нәҗмиев чыга һәм вазгыять рәсмилектән гадәти очрашуга әйләнә. Егетләр район башлыгы янына бер-бер артлы шатланып киләләр — ирләрчә ныклы кул биреп күрешүләр, тыйнак кына кочаклашып, чын күңелдән елмаюлар. Бу нокталарда район башлыгын якын кешеләре кебек каршы алалар, чөнки аның алгы сызыкка сигезенче тапкыр чыгуы инде. Алар өчен мондый очрашулар — яхшы традициягә әйләнде, чөнки бу сәфәрләр барышында район башлыгы безнең якташлар хезмәт иткән барлык бүлекчәләр белән диярлек шәхсән аралашырга өлгерде.

Чылбырдай тезелешеп

Озак сәламләүләргә һәм матур кадрларга вакыт бөтенләй юк — ракета куркынычы шартларында ачык урында тоткарлану үлемгә тиң. Сәгать минутлап бара. Күптонналы фураны бушатуга шунда ук барысы да кушыла. Монда чиннарга, вазыйфаларга яисә «гражданнар» һәм «хәрбиләр»гә бүленү юк. Район башлыгы, координаторлар, машина йөртүче, йөкне каршы алырга килгән сугышчылар — барысы да бер чылбырга тезелеп баса. Кулдан кулга тартма, инструмент, махсус чаралар тапшырыла, авыр тәгәрмәчләр тәгәри. Бу уртак, авыр эшнең һәр секунды машиналарның куркыныч яссылыктан тизрәк китә алу мизгелен якынайта.

Нәкъ менә монда, тартмаларны ташу арасында, Камил Нәҗмиев бу зур уртак эшкә кыскача нәтиҗә ясый.

«Без Донецк Халык Республикасында. 48нче гуманитар йөкне китереп җиткердек. МХО барган вакыт эчендә 300 тоннадан артык йөк илттек — бу Тукай районы ярдәме, безнең җирлектә яшәүчеләрнең, җитәкчеләрнең һәм барлык битараф булмаган кешеләрнең ярдәме. Тыл намуслы эшләде. Гуманитар ярдәмне Бөек Җиңү көнендә җибәрдек һәм менә бүген егетләр бу ярдәмне бушаталар. Без солдатларга әйберләр генә түгел, ә уртак ярдәмебезне алып килдек. Без киләчәктә дә уртак Җиңүгә өлешебезне кертербез дип өметләнәм».

Алмаз Нургалиев, хәрбиләргә йөкне бушатырга ярдәм иткән арада, 2022 елның июлендә Новотроицкоеда волонтер булып эш башлаганын исенә төшерә.

«СВО башлангач, барысын да нульдән башларга, оештырырга туры килде. Районнан мобилизацияләнгән егетләр төрле частьларга таралганлыктан барысы белән дә элемтәгә керү җиңел булмады. Шунысын да әйтергә кирәк, кайвакыт егетләр ярдәм сорарга оялалар иде».

Алмаз үзе контракт буенча хезмәткә киткәч һәм армиябез эчендә булгач, алгы сызыкта хәрбиләргә нәрсә кирәклеген яхшы белә. Анда хезмәт иткәндә, үзенә очраган солдатлардан кайдан булуларын сорашкан. Күп очракта егетләр, гадәт буенча: «Казаннан», дип җавап биргәннәр, чөнки республика башкаласын барысы да белә. Ләкин Алмаз һәрвакыт җентекләп сорашкан. Шулай итеп, ул Тукай районыннан «Саймон» кушаматлы якташы белән танышкан, ул Яңа поселогыннан булып чыккан.

«Еллар дәвамында сыналган бу юллар, — дип сөйли Алмаз Нургалиев. — Бу юлы егетләргә турыдан-туры алар үз заявкаларында күрсәткән әйберләрне алып килдек. Хәзерге вакытта бу өч автомобиль — йөк, җиңел машиналар, шулай ук мотоцикл. Маскировка челтәрләре, төзелеш материаллары, инструментлар, махсус чаралар тапшырдык. Район ярдәм итә, район түзә, без һәрвакыт алда. Алга таба да ярдәм итәчәкбез, киләчәкбез. Барыгызга да игелекләр һәм бөтен дөньяда тынычлык булсын! Безнең бу эш ни рәвешле оештырылуын да сөйлим. Алдагы сызыкта егетләр заявкалар төзи. Шул заявка белән без администрациягә — район башлыгына барабыз. Нәрсә сатып ала алабыз, җирлегебез халкы нәрсә эшли ала (ә алар бик нык ярдәм итә), районның нинди оешмалары һәм предприятиеләре безне хуплаячак — барысын да тикшерәбез. Һәм инде турыдан-туры шул заявка буенча йөкне төяп, монда алып киләбез. Без җитди эш башкарабыз һәм сугышчыларыбызга системалы ярдәм итәбез. Һәр килүебездә мин очрашуның искиткеч җылылыгын хис итәм. Егетләр безне күрүләренә һәрвакыт чын күңелдән  шатланалар, безнең арада туганнарча мөнәсәбәт урнашты. Һәм тагын шуны әйтергә телим: якташлар мәктәп һәм балалар бакчаларыннан килгән хатларга һәм рәсемнәргә аеруча җылы карыйлар. Ул хатлар аларны бик нык җылыта, рухи яктан көч өсти!»

Алгы сызыктан авазлар

Вакыт бик аз. Сугышчыларны мин гомуми ыгы-зыгыдан турыдан-туры берничә минутка гына әңгәмәгә җәлеп итә алдым. Без машина бортлары янында сөйләшәбез һәм мин хәрәкәт барышында аларның сүзләрен язып барам.

«Бэтр»: «Хатынымның ышанычы аркасында мин монда түзәм»

Ул Тукай районының Круглое Поле поселогыннан. Аның хәрби язмышы махсус операция башыннан ук башланып китә — батыр ир-егет шунда ук кыска сроклы контракт төзи. Ул тәмамланганнан соң өенә кайта, менә шул вакытта өлешчә мобилизация башлана. Озак уйламыйча, сугышчы кабат кыю карар кабул итеп үз теләге белән фронтка китә, пехота гаскәрләренә эләгә. Авыр һәм намуслы хезмәт елларында аның шәхси тарихы кискен борылыш ясый: алгы сызыкка ул гади рядовой булып килә һәм дүрт ел эчендә офицер погоннарына лаек була — хәзер ул инде лейтенант.

— Мин Тукай районында яшәүче халыкка һәм безгә ярдәм итүче барлык кешеләргә зур рәхмәтемне белдерергә телим, — дип мөрәҗәгать итә якташларына «Бэтр». — Мондый катлаулы чорда бу ярдәм безгә бик тә кирәк. Барыгызга да рәхмәт! Без, әлбәттә, хезмәтебезне дәвам итәбез. Өйгә дә кайтасы килә, туганнар да инде барыбызны да бик нык көтәләр...

Фронтта еллар буе булган сугышчылар белән аралашканда һәрвакыт сорау туа: алар һәркөнне ут астында хәрби бурычларны үтәү өчен көчне каян алалар? Круглое Поле лейтенантының бу сорауга җавабы бер — гаиләдән.

— Мине беренче чиратта гаиләм илһамландыра. Хатыным һәрвакыт, нинди генә катлаулы хәл булмасын, күңелемне күтәрергә тырыша, ул минем теләктәшем. Нәкъ менә аның ышанычы аркасында мин монда әле ничектер түзәм, шул рәвешле хезмәтемне дәвам итәм, — дип уйлары белән уртаклашты.

Форсаттан файдаланып, лейтенант туган ягына иң мөһим сүзләрен җиткерүне сорады:

— Айгөл, мин сине бик нык яратам! Нәсыйп яр булганың өчен рәхмәт сиңа. Бу еллар эчендә, миннән башка диярлек, берүзең тәрбияләгән искиткеч акыллы балаларыбыз өчен рәхмәт сиңа. Алар безнең чын мәгънәсендә тәрбияле булып үстеләр. Сине бик яратам! Җиңү безнең якта булачак, тиз арада барыбыз да өйгә кайтачакбыз һәм кабат бергә булачакбыз!

«Мина»: Угледарда чыныгучылар

Чираттагы әңгәмәдәшебез «Мина» кушаматлы сугышчы. Ул 2022 елның көзендә Тукай районының Бәтке авылыннан мобилизация буенча хезмәттә. Аның иңнәрендә — авыр сугышлар булган көннәр, айлар… Алар турында ул тыныч итеп,  кирәкле эш башкаруына чын күңеленнән инанып һәм җиңүгә зур ышаныч белән сөйли.

— Барыннан да күбрәк, әлбәттә, Угледар һәм аңа якынлашу юллары, авыр көрәшләр истә калды, — дип искә ала «Мина». — Татарстаннан бик күп мобилизацияләнгән егетләр нәкъ менә шунда эләкте дә инде. Кайбер егетләрне без анда, кызганычка каршы, югалттык... Мобилизацияләнгәннәр килгәнче, анда барысы да бер урында тора иде. Төп рольне батырларча башкаруыбыз катлаулы вәзгыятьне тамырдан үзгәртте, шәһәрне алдык һәм шуннан зур һөҗүм башланды. Без фронтны чик буена кадәр этәрдек, үз бурычларыбызны үтәдек. Зур югалтулар белән, ләкин барыбер без моны эшләдек. Минем дә яралануларым бар иде, җәрәхәтләр алу фронтта гадәти хәл. Мине — Аллаһ саклады.

Сугыш егетләрне мәңгегә берләштерде. Һәм хәтта хәзер исән булмаганнарны да сугышчылар үзләренең какшамас бердәмлегенең бер өлеше дип саныйлар.

— Без югалткан барысы да... без аларның туганнары белән элемтәдә торуны дәвам итәбез. Отпускта булганда алар янына һичшиксез керәбез, аралашабыз. Бу безнең өчен бик мөһим. Без аларны беркайчан да ялгыз, үзләренең хәсрәтләре белән бергә-бер калдырмабыз.

Туган районыннан килгән фураны «Мина» хуҗаларча күздән кичерә дә сөйләвен дәвам итә:  — Монда барысы да турыдан-туры эшкә китә: — Болар барысы да безгә бик кирәк, күбесе шунда ук алгы сызыкка китәчәк. Мәсәлән, такталар  — алар безнең сугышчыларны укыту һәм тренировкалар өчен кулланылачак. Безнең өчен мондый ярдәм — зур булышлык күрсәтү ул. Тукай районына зур рәхмәт. Һәм, әлбәттә, монда үз кешеләреңне күрү шатлык, бу - авыр чакларда бәяләп бетергесез әйбер. Бу туган йортның бер кисәге. Якташлар килгәч, күңелдә шунда ук азрак тынычрак булып кала.

Сугышчы район җитәкчелеге белән даими рәвештә шәхси элемтәгә аеруча игътибар итә:

— Район башлыгы безгә, мин әйтер идем, хәтта бик еш килә. Без аңа мөрәҗәгать иткән барлык сораулар да тиз һәм оператив рәвештә хәл ителә, моның өчен аңа зур рәхмәт.

Нәкъ менә очрашу вакытында Камил Нәҗмиев «Мина»га аерым бүләк — Тукай районы имам-мөхтәсибе Инсаф хәзрәтнең тәсбихен тапшырды. Иманлы сугышчы өчен бу бүләк өйдә аның өчен дога кылуларының кыйммәтле символы. Туган ягында «Мина»ны хатыны, кызы һәм улы бик тә көтәләр.

— Район халкына аерым рәхмәтемне белдерергә телим, — ди сугышчы бушатуга кайтыр алдыннан. — Күпләр, бәлки, без бу ярдәмне аңламыйбыз яисә тиешенчә бәяләмибез дип уйлыйлардыр. Бу алай түгел. Албәттә, без аны бик көтәбез. Җиңү безнең белән  булачак.

«Бер»: «Обойлар урынына бездә балалар хатлары»

Йөкне каршы алырга килүчеләр арасында Бәтке авылыннан тагын бер сугышчы — «Бер» кушаматлы егет. Аның тарихы — бу повесткалар берьюлы берничә якын кешегә килгән йөзләгән Татарстан гаиләләренең тарихы.

— Мин монда мобилизация башыннан ук, — дип сөйли «Бер». — Өйдән безне туган абыем белән бергә алдылар. Ул хәзер кайда, нинди секторда — билгесез... Элемтә юк. Ә мин хезмәтемне дәвам итәм. Һәм бүген бездә чираттагы йөкне җиткерү. Шәхсән безнең өчен монда туган халкымны, милләттәшләребезне күрү — һәрвакыт бик күңелле. Делегация белән очрашырга һәрвакыт килеп чыкмый, кайвакыт позицияләрдән чыгу өчен физик мөмкинлек булмый. Бүген мондый мөмкинлек туды, моңа мин бик шат. Күбрәк очрашырга теләр идек, әлбәттә, ләкин бу сезнең теләк белән генә бәйле булмавын  аңлыйм.

«Туган якка бик сирәк кайтканда ял итәргә мөмкинлек буламы?»  - дигән сорауга сугышчы бары тик елмая гына. Ир-атларча крестьян характеры хәтта сирәк ял вакытларында да кул кушырып утырырга рөхсәт итми шул.

— Ун ай элек отпускта булдым. Үз йортымда яшәгәнгә күрә, кайткач — ял итәргә вакыт бөтенләй юк. Шунда ук үз җиреңдә эшләргә тырышасың. Шулай килеп чыга: туган якта да, монда да, позицияләрдә дә эшлибез. Тәртипне һәркайда сакларга кирәк бит.

Ул үзенең якташлары белән 2022 елның көзендә бу юлны башлап җибәргән иде. Сугышчы координатор Алмазның сүзләрен раслый: балалар хатлары солдатлар өчен гади кәгазь генә түгел, бу аларның фронт көнкүреше һәм төп рухи терәге.

— Безнең яшәү урыннарында, блиндажларда,  стеналарда обойлар урынына балалардан килгән хатлар һәм рәхмәтләр эленеп тора, — ди сугышчы.

Үз иптәшләре янына кире кайтыр алдыннан, «Бер»нең йөзе чын күңелдән, җылы елмаю белән яктырып китә. Ул якташларына иң мөһим нәсихәтен калдыра:

— Район халкына безгә бары тик ышанырга гына телим. Җиңү ерак түгел!

«Спартак»: фронт дуслыгына чикләр юк!

Фронт дуслыгы төбәкләр арасындагы теләсә нинди административ чикләрне бетерә. Моның иң яхшы дәлиле — бушату ноктасында «Спартак» позывнойлы сугышчының күренүе. Ул Татарстаннан түгел, ләкин Татарстан эшелонын аерым рәхмәт белән каршы алырга килгән. Сәбәбе — Чаллы фурасы Вадим алып килгән платформаларның берсендә.

— Минем подразделениедәге сугышчының Псковта туганнары бар, алар бу УАЗикның хуҗалары, — дип сөйли «Спартак». — Алар үзләрендә автомобиль барлыгын һәм хәрби бурычларны үтәү өчен аны безнең ихтыяҗларга тапшырырга әзер булуларын әйттеләр. Без, әлбәттә, мондый ярдәмнән баш тартмадык. Алгы сызыкта машина — бу кемнеңдер коткарылган гомерләре.

Ләкин бу яхшы идеяне авыр логистика аркасында югалту куркынычы туа. Иске автомобиль белән үз хәрәкәтеңдә Псковтан махсус операция зонасына кадәр бөтен ил аша бару — зур куркыныч. Машина турыдан-туры юл уртасында сафтан чыгып, фронтка кадәр барып җитмәскә мөмкин иде. Һәм монда ярдәмгә Тукай районында төзелгән системалы чылбыр килде.

— Транспортировка турында сорау туды, — дип дәвам итә сугышчы. — Шулчак Тукай районы егетләре шунда ук җавап бирделәр. Алар үз район башлыгына турыдан-туры алып килү буенча заявка белән чыктылар. Нәтиҗәдә, безнең машина өчен тралда урын таптылар һәм аны монда бөтен һәм имин хәлдә җиткерделәр.

«Спартак» өчен бу очрак мөһим шәхси ачыш булды. Передовойда солдатлар теләсә нинди ялганны һәм битарафлыкны бик үткен сизәләр, шуңа күрә тылның реаль эшләре монда алтын бәясенә тиң.

— Гражданкада кайвакыт монда нәрсә барганын аңламаган, ярдәм итмәгән кешеләр белән очрашырга туры килә... — дип белдерә «Спартак». — Шуңа күрә миңа тылда безне онытмаучы кешеләр барлыгын белү бик күңелле. Нәрсә белән булдыра алалар, шуның белән ярдәм итәләр.

Фронт юлларының икенче ягында

Безнең сәяхәт бик тыгыз булды — техниканы тапшырудан тыш, без маршрутның яңа нокталарына таба юл алдык, анда безнең якташлар хезмәт иткән полк командиры белән мөһим очрашу узды. Бүлекчәнең дислокация урынында беренче чиратта күзгә ташланганы — монда көнкүрешнең ничек оештырылуы. Сугышчылар өчен барлык нормаль шартлар тудырылган, шул исәптән хәрби бурычларны үтәгәннән соң реабилитация һәм ял итү урыннары оештырылган.

«Док» позывнойлы медицина хезмәте башлыгы сугышчыларны яраланулардан һәм зур йөкләнешләрдән соң кайда, нинди шартларда дәвалауларын, какшаган сәламәтлекләрен торгызуларын, реабилитация уздырылуын күрсәтте. Еш кына егетләрне тиз арада тылдагы эре госпитальләргә урнаштыру мөмкинлеге булмый, шуңа күрә урында махсус шартлар тудырырга мөмкин булган. Шунда дәвалыйлар һәм аякка бастыралар. 

Ләкин чынлыкта бүтән әйбер таң калдыра — иң көтелмәгән детальләрдә күренеп торган чын, өйдәгечә кайгыртучанлык. Болар  — сугышчыларның һәр әйбердә тыныч тормыш рухын сакларга тырышулары итеп кабул ителә. Йорт хайваннарын кайгырту — моның иң яхшы дәлиле. Урамда шактый күп этләр яши, алар үзләрен монда хуҗаларча хис итәләр, юлларда тыныч кына йоклыйлар. Иң гаҗәеп парадокс безне бина эчендә — полк командиры бүлмәсендә көтә иде. Анда, сугышчан мохит, карталар һәм рацияләр арасында, әни мәче белән бергә кечкенә песи балалары яши. Алар өчен монда хәтта үзләренең уңайлы кечкенә йортларын төзегәннәр. Бу контраст хәтергә бик тирән уелып кала: хәрби, катлаулы урыннар һәм кечкенә мәче балалары мисалындагы, өйдә генә була торган җылы мохит, күңел матурлыгы.

Полк командиры үзе моңа табигый әйбер итеп карый. Тукай районы башлыгы Камил Нәҗмиев белән аралашуда полковник фронттагы көнкүреш уңайлыгы артында һәрвакыт ерактагы тыл кешеләренең колоссаль хезмәте торуын ассызыклады:

— Тылдагы халык ярдәмендә бездә чыннан да нормаль шартлар тудырылган. Халык һәм армия бердәм — бу һәрвакыт шулай иде, һәм ул, шулай булачак та.

Биредә кухня мөдире булып эшләүче бер сугышчы белән аерым аралашырга туры килде. Яшь егет Яңа Чишмәдән мобилизацияләнгән, әмма күп еллар Тукай районының Бәтке авылында яшәгән. Ул мобилизациянең беренче көненнән үк фронтта — аш-су әзерләүче  булып эшли. Егет район башлыгы белән шәхсән танышуына чын күңелдән шатланды, безнең команданы кайнар ризык белән сыйлады. Шудый гади көнкүреш мизгелләре — якташың кулыннан ашаган төшке аш — сугыш хәрәкәтләре зонасында булуыңны беразга гына “оныттырып” тора.

Кайгылы хәбәр һәм…  бурыч

Йөрәккә авыр, шомлы хәбәр килеп иреште — биредә бер якташыбызның һәлак булуы билгеле булды. Ул хәрби бурычын үтәгәндә һәлак булган. Аның хезмәттәше делегация янына килеп, район башлыгына егетнең үлгәннән соң бирелгән Батырлык орденын саклык белән генә тапшырды. Якташыбызның гәүдәсе якын арада туган ягына кайтарылачак.

Район башлыгы Камил Нәҗмиев бүләкне кабул итеп алды һәм сугышчыларны районның үз бурычын ахыргача үтәячәгенә ышандырды:
— Без егетебезне соңгы юлга хәрби хөрмәт белән озатачакбыз. Һәм, әлбәттә, бу югары дәүләт бүләген аның гаиләсенә шәхсән үзебез тапшырачакбыз. Без аларны беркайчан да ярдәмсез калдырмабыз.

Максатлы ярдәмнең бәясе

Безне дислокация урынына озатып баручы «Заяц» кушаматлы сугышчы, башын чайкап, тыныч тормышта әле дә күпме имеш-мимешләр йөрүен яшереп калмый:

— Тыныч тормышта яшәүчеләрдән тыл ярдәме һәрвакыт үз адресына барып җитми, максатлы түгел дигән сүзләрне еш ишетергә туры килә. Хәтта безне гуманитар ярдәмне сатуда гаепләүчеләр дә бар. Шуңа күрә безнең өчен район кешеләрен бирегә алып килеп, бөтен ярдәмнең кая китүен үз күзләре белән күрсәтү бик мөһим. Бу сәфәр өчен һәм үзегез килгәнгә Тукай районына зур рәхмәт.

Шунда ук, урында, район җитәкчелеге һәм хәрбиләр сугышчыларга кирәкле әйберләр исемлеген җентекләп тикшерделәр. Бу эшне бердәм рәвештә һәм дөрес итеп идарә итү сәбәпле кирәкле әйберләр һәрвакыт җыела һәм ул  һичшиксез шулай дәвам итәчәк.

Мәгънәле сәфәр

Бай, тирән эчтәлекле, мәгънәле сәфәребезнең соңгы ноктасы булып дроннарны күзәтү урынын карау булды. Монда төгәллекнең, тизлекнең һәм гади авыл кешеләре тылдан алып килгән махсус җиһазларның ни кадәр мөһим булуын аңлыйсың.

Шәфкатьлелек эшелоны бушатылды, бурычлар үтәлде. Без өйгә кайтырга кузгалдык, үзебез белән егетләребезнең йөзләрен, елмаюларын, үтенечләрен һәм туган ишегалларына беркайчан да кайтмаячак ир-азаматларыбызның истәлеген алып кайттык. Тыл үз эшен дәвам итә. Җиңү безнең якта булачак!

Әлеге зур чараның ничек узуы турында видеорепортаждан да карый аласыз.